Όπως έχει αναφερθεί και στις προηγούμενες παραγράφους η κοινωνική επιχειρηματικότητα έχει βασιστεί σε επιχειρηματικές τεχνικές και προσεγγίσεις με σκοπό να λύσει κοινωνικά, πολιτιστικά και περιβαλλοντικά προβλήματα όπως την εξάλειψη της φτώχειας, την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, την υποστήριξη ευάλωτων πληθυσμών κτλ. Ωστόσο, ένας από τους κύριους στόχους είναι η διατήρηση της βιωσιμότητας και της αυτάρκειας επανεπενδύοντας τα κέρδη που προκύπτουν από διάφορες λειτουργίες της κοινωνικής επιχείρησης με σκοπό την εκπλήρωση της αποστολής.

Η ανάγκη των λειτουργιών με προσανατολισμό τα έσοδα για κοινωνικές επιχειρήσεις σημαίνει την ανάγκη δημιουργίας ενός μοναδικού επιχειρησιακού μοντέλου λειτουργίας, στα πλαίσια την συνύπαρξης επιχειρησιακών αρχών και κανόνων, χαρακτηριστικών της αγοράς και αξιών όπως, για παράδειγμα η ανταγωνιστικότητα, διαποικίληση, ανοικτότητα, καινοτομία, συνδυασμένη με την ανάγκη που η ίδια η κοινωνία δημιουργεί, προσφέροντας έτσι κοινωνική αξία. Μερικές εικόνες σχετικά με τη δομή του επιχειρηματικού μοντέλου μιας κοινωνικής επιχείρησης δίνονται στις παρακάτω εικόνες.

Όπως απεικονίζεται και στην προηγούμενη εικόνα, οι απαιτήσεις για ένα επιτυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο είναι να προταθεί μια επιχειρηματική στρατηγική η οποία θα περιλαμβάνει τόσο την εσωτερική δομή του οργανισμού όσο και τις εξωτερικές συνεργασίες μέσω των οποίων η κοινωνική επιχείρηση θα είναι σε θέση να δημιουργεί μια προκαθορισμένη κοινωνική επίπτωση. Επιπλέον, ένα επιτυχημένο επιχειρηματικό πλάνο θα πρέπει επίσης να εμπεριέχει μια πλήρη στρατηγική πόρων, υπονοώντας τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός θα μπορέσει να αποκτήσει συγκεκριμένες μορφές οικονομικού και ανθρώπινου κεφαλαίου, εκπληρώνοντας έτσι το σκοπό του.

Τι είναι το επιχειρηματικό πλάνο και τι το κάνει επιτυχημένο;

Σε οικονομικούς όρους, το επιχειρηματικό πλάνο για μια κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι εισροές μετατρέπονται σε αποτελέσματα, προκριμένου να δημιουργηθεί κοινωνική και οικονομική αξία. Υπάρχουν ποικίλοι τύποι επιχειρηματικών μοντέλων κοινωνικών επιχειρήσεων που προτείνονται σε σχετικά βιβλία, άρθρα και διαδικτυακές πηγές και που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε διαφορετικές περιπτώσεις, πάντα σε συνέπεια με διάφορους παράγοντες όπως η οικονομική δυνατότητα των κοινωνικών επιχειρήσεων, την κοινωνική αποστολή, την δυναμική της αγοράς, το νομικό πλαίσιο, τις ανάγκες και τις απαιτήσεις των πελατών αλλά και κάθε άλλης ομάδας που στοχεύουμε κτλ. Επομένως, ένας πίνακας ο οποίος παρέχει μια ανασκόπηση διαφόρων τύπων μοντέλων, παρέχεται από κάτω.

(Πηγή: https://www.marsdd.com/mars-library/social-enterprise-business-models/)

Ένα από τα πιο δημοφιλή βιβλία το οποίο κατηγοριοποιεί κοινωνικές επιχειρήσεις βάζοντας τες υπό το πρίσμα τριών επιχειρησιακών δομών είναι το ‘Η δύναμη των παράλογων ανθρώπων’, ( ‘The Power of Unreasonable People’ ) του John Elkington’s και Pamela Hartigan’s. Elkington και Hartigan κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούν τον ιδεαλισμό του ‘μη- κερδοσκοπικού’ σε συνδυασμό με την χρήση δυνάμεων που απορρέουν από τον εμπορικό τομέα καθώς υποστηρίζουν την άποψη ότι οι ιδέες που μπορούν να επιτευχθούν και να ξαναεκτελεστούν σε μια μεγάλη κλίμακα, απορρέουν από κοινωνικές επιχειρήσεις στις οποίες επιτρέπεται να παράγουν κέρδος. Για να υποστηρίξουν αυτή την ιδέα, οι συγγραφείς δίνουν το παράδειγμα της επέκτασης την Ινδικής τηλεφωνικής γραμμής υποστήριξης με σκοπό να συμπεριλάβουν την ‘Aflatoun’, έναν οργανισμό που είναι υπεύθυνος στη παροχή εκπαίδευσης σε παιδιά σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα τους και τρόπους με τους οποίους θα μπορέσουν αν διαχειριστούν χρήματα, στόχος που επιτυγχάνεται με τη διαμόρφωση ισχυρής συμμαχίας με τις τράπεζες, εξασφαλίζοντας έτσι την οικονομική βιωσιμότητα του συγκεκριμένου μοντέλου.

Επομένως, η διατύπωση των ισχυρών συμμαχιών μεταξύ μη κερδοσκοπικών και ιδιωτικών επιχειρήσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα σημαντικό μονοπάτι προς την επιτυχή υλοποίηση της αποστολής μιας κοινωνικής επιχείρησης. Ένα άλλο παράδειγμα που ανήκει στη συγκεκριμένη κατηγορία είναι η τράπεζα Grameen η σύσταση της οποίας πραγματοποιήθηκε από τον Mohamed Yunis ο οποίος σχημάτισε συμμαχία με μια εταιρία παροχής τροφίμων με την επωνυμία Danone, με στόχο την παροχή δυο γιαουρτιών χαμηλού προϋπολογισμού στις λεγόμενες τρίτες χώρες. Επιπροσθέτως, οι συγγραφείς παρέχουν επίσης το παράδειγμα της Schwab Foundation for Social Entrepreneurship η οποία συνεργάστηκε με την Lemelson Foundation με σκοπό την διάθεση καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων σε όλο το κόσμο, μέσω της εγκαθίδρυσής της ‘Leapfrog Fund’.

Οι Δομές των Κοινωνικών Επιχειρήσεων των Elkington and Hartigan

Όλα αυτά τα επιχειρησιακά μοντέλα αναλύονται μέσα από τρία είδη. Σε αυτή τη φάση, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε στον αναγνώστη μια σύντομη περιγραφή για κάθε ένα από αυτά:

  1. Μεγάλες μη κερδοσκοπικές επιχειρήσεις

    Σε αυτή τη περίπτωση, οι κοινωνικοί επιχειρηματίες ίδρυσαν έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό με σκοπό την παροχή ενός καινοτόμου μοντέλου που θεωρείται ικανό να αντιμετωπίσει μια προηγούμενη αποτυχία της αγοράς, ή ακόμη και μια αποτυχία της κυβέρνησης. Αυτός ο στόχος επιτυγχάνεται μέσω της συμμετοχής μιας διατομής της κοινωνίας, αποτελούμενη από ιδιωτικούς και δημόσιους οργανισμούς, για την επιτάχυνση της εφαρμογής αυτού του καινοτόμου μοντέλου, δημιουργώντας έτσι πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Όσον αφορά τη χρηματοδότηση, στην αρχική φάση αυτού του είδους οι επιχειρηματικές δομές βασίζονται σε εξωτερικές φιλανθρωπικές πηγές, αν και ο εταίρος επιθυμεί να ασχοληθεί συνεχώς με αυτό το εγχείρημα, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα θα μπορούσε να ενισχυθεί με διάφορους τρόπους.

  2. Υβριδικές μη κερδοσκοπικές επιχειρήσεις

    Σε αυτή τη περίπτωση ο επιχειρηματίας ιδρύει ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό, ενώ ταυτόχρονα το μοντέλο περιλαμβάνει μια έκταση της ανάκτησης του κόστους, η οποία διατηρείται κυρίως με την πώληση αγαθών και τη παροχή υπηρεσιών προς μια διατομή ιδιωτικών και δημόσιων οργανισμών και πολλών προκαθορισμένων ομάδων στόχων. Συχνά, οι επιχειρηματίες ιδρύουν ή στηρίζουν την δημιουργία διαφόρων νομικών οντοτήτων με σκοπό να διατηρηθεί η στέγαση των κερδών που προέρχονται από τα εισοδήματα, καθώς και τις φιλανθρωπικές δαπάνες, προσπαθώντας έτσι να ανιχνεύσει τη βέλτιστη επιχειρηματική δομή. Στη συνέχεια, για να είναι σε θέση να υποστηρίξει όλες τις δραστηριότητες μετασχηματισμού για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των πελατών, ο κοινωνικός επιχειρηματίας θα πρέπει να ανιχνεύει άλλες πηγές χρηματοδότησης υπό μορφή δανείων ή επιχορηγήσεων που προέρχονται τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον φιλανθρωπικό τομέα.

  3. Κοινωνικές επιχειρήσεις

    Στην τελευταία περίπτωση, οι κοινωνικοί επιχειρηματίες ιδρύουν μια μη κερδοσκοπική επιχείρηση ή ινστιτούτο με σκοπό την παροχή προϊόντων και υπηρεσιών που σχετίζονται με το κοινωνικό και οικολογικό ενδιαφέρον. Λόγω της θέσης του οργανισμού (μη κερδοσκοπική), ο τελευταίος στόχος δεν είναι να φτάσει στο μέγιστο οικονομικό κέρδος το οποίο επιστρέφεται στους μετόχους, αλλά να κάνει την κοινωνική επιχείρηση πιο υποστηρικτική, ικανοποιώντας έτσι πολύ περισσότερες αδικημένες κοινωνικές ομάδες. Ταυτόχρονα, τα κέρδη θα μπορούσαν να επενδυθούν εκ νέου στην επέκταση των κεφαλαίων. Επομένως, οι επενδυτές σε αυτή τη περίπτωση θα πρέπει να είναι άτομα που είναι πρόθυμα να λάβουν τόσο οικονομικές όσο και κοινωνικές επιστροφές στις επενδύσεις τους.

Βιβλιογραφικές αναφορές

  1. Elkington J. and Hartigan P., (The Power of Unreasonable People (2008), Harvard Business Press, Boston Massachusetts
  2. Weerawardenaa J. and Sullivan Mortb G., (2006), Investigating social entrepreneurship: A multidimensional model, Journal of World Business, Volume 41, Issue 1 p. 21-35
  3. Yunus M., Moingeon B., Laurence L., (2010) Building Social Business Models: Lessons from the Grameen Experience, Long Range Planning, Volume 43, Issues 2-3, April-June 2010, p. 308-325