Αυτό το τεύχος αποτελεί μια ανασκόπηση στην ακαδημαϊκή δημοσίευση του Samer Abu-Saifan’s ‘Κοινωνική Επιχειρηματικότητα: Ορισμοί και Όρια’.

Οποτεδήποτε η κοινωνία έχει επέλθει σε τέλμα ή έχει την προοπτική να εκμεταλλευτεί μια νέα ευκαιρία, χρειάζεται έναν επιχειρηματία να αντιληφθεί την ευκαιρία, να μετατρέψει αυτό το όραμα σε πραγματικότητα και μετά, να γνωστοποιήσει το καινούργιο πρότυπο σε ολόκληρη την κοινωνία. Χρειαζόμαστε τέτοια επιχειρηματική ηγεσία τόσο στην εκπαίδευση και στα ανθρώπινα δικαιώματα όσο έχουμε στις επικοινωνίες και τα ξενοδοχεία. Αυτή είναι η δουλειά των κοινωνικών επιχειρηματιών.

Bill Drayton Ιδρυτής της Ashoka: Innovators for the Public,(Πρωτοπόροι για το Κοινό).

Όπως υποδεικνύουν οι ακαδημαϊκοί, η κοινωνική επιχειρηματικότητα αποτελεί ένα πεδίο το οποίο χαρακτηρίζεται έλλειψη συγκεκριμένων ορίων και ενός κοινού ορισμού, η οποία βρίσκετε σε αναζήτηση ενός σαφούς ορισμού προκριμένου να αποκτήσει ακαδημαϊκή νομιμότητα. Ταυτόχρονα, υπάρχει ανάγκη για την κοινωνική επιχειρηματικότητα να αποκτήσει μια θεωρητική δομή μέσω της οποίας θα μπορέσει να συνδεθεί με άλλες θεωρίες της κλασσικής επιχειρηματικότητας (Samer Abu-Saifan, 2012).

Όσο αναφορά τον ορισμό της καθαρής επιχειρηματικότητας, η πλειοψηφία των ακαδημαϊκών και ερευνητών αναγνωρίζει την αξία της έννοιας, όπως επίσης υποστηρίζουν ότι σήμερα μετατρέπεται σε σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει αναπόφευκτα στην ευημερία των μοντέρνων κοινωνιών ;ανεξάρτητα αν οι επιχειρηματικές δραστηριότητες εφαρμόζονται σε οικονομίες που έχουν ως γνώμονα τους παράγοντες, την αποδοτικότητα ή την καινοτομία, η τελική επίπτωση παραμένει η ίδια: μείωση των ποσοστών ανεργίας, ανοδική τάση στην δημιουργία καινοτομιών και αύξηση στις μεταβολές της οικονομικής δομής, επιδρώντας παράλληλα και με θετικό τρόπο στην παραγωγικότητα και την υγιή επιχειρηματική ανταγωνιστικότητα (UNCTAD, 2004; tinyurl.com/d3xkdj4).

Από την άλλη, όταν αναφερόμαστε στην ειδική κατηγορία της επιχειρηματικότητας, επονομαζόμενη ως ‘κοινωνική επιχειρηματικότητα’, υποθέτουμε εκείνες τις επιχειρηματικές δραστηριότητες οι οποίες είναι άμεσα συνυφασμένες με τελικό σκοπό την δημιουργία κοινωνικής αξίας. Όπως περιγράφει ο Dees, η κοινωνική επιχειρηματικότητα συνδυάζει το πάθος μιας κοινωνικής αποστολής με την επιχειρηματική πειθαρχία, την καινοτομία, και προσδιορισμούς που συσχετίζονται συνήθως, όπως πχ. τους πρωτοπόρους υψηλής τεχνολογίας της Silicon Valey’ (Dees, 1998; tinyurl.com/86g2a6).

Παρά το γεγονός ότι η έννοια της ‘κοινωνικής επιχειρηματικότητας’ κερδίζει αναγνώριση και δημοσιότητα, υπάρχει ακόμη, από την άλλη μια καταγεγραμμένη τάση αβεβαιότητας σε σχέση με τον τρόπο λειτουργίας ενός κοινωνικού επιχειρηματία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Samer Abu-Saifan, 2012 ‘ Ο όρος κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι ακατάλληλος (Barendsen and Gardner, 2004: tinyurl.com/75jr5sp; Weerawardena and Mort, 2006: tinyurl.com/7erg5lz), είναι κατακερματισμένος, και δεν έχει συμπαγή θεωρητική δομή (Weerawardena and Mort, 2006)’, ενώ παράλληλα επισημαίνει την ανάγκη να προσδιοριστούν οι κοινωνικοί επιχειρηματίες σε συνοχή με τις επικυρωμένες θεωρίες τις επιχειρηματικότητας. Για αυτό το λόγο δανειζόμαστε τον πίνακα Samer Abu-Saifan’s table on aquote, ο οποίος περιέχει διαφορετικούς ορισμούς της έννοιας της ‘επιχειρηματικότητας’ και του ‘επιχειρηματία’ σε διαφορετικές περιόδους, με σκοπό να συγκριθούν στη συνέχεια με τους αντίστοιχους ορισμούς της ‘κοινωνικής επιχειρηματικότητας’ και των ‘κοινωνικών επιχειρηματιών’.

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, όλες αυτές οι ιστορίες επιτυχημένων ανθρώπων οπού αποκαλούνται ‘κοινωνικοί επιχειρηματίες’, καταφέρνοντας να δώσουν συγκεκριμένες λύσεις σε κρίσιμα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα λειτουργούν ως μια μορφή νομιμοποίησης του όρου ‘κοινωνική επιχειρηματικότητα’. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Social E Lab το οποίο δημιουργήθηκε και προωθήθηκε το 2004 από το πανεπιστήμιο του Stanford, με σκοπό την προώθηση της παραδοσιακής φόρμας της επιχειρηματικότητας και τις βασικές αρχές της στην επίλυση διαφόρων παγκοσμίων προβλημάτων. Κάποιες άλλες περιπτώσεις που συχνά προτάσσονται από ακαδημαϊκές βιβλιογραφίες σαν επιτυχημένα μοντέλα κοινωνικών επιχειρήσεων συμπεριλαμβάνουν τους οργανισμούς: Ashoka (ashoka.org), OneWorld Health (oneworldhealth.org), Skoll Foundation (skollfoundation.org) και Schwab Foundation for Social Entrepreneurship (schwabfound.org).

Η αφοσίωση τους στην αντιμετώπιση και επίλυση βασικών κοινωνικών προβλημάτων με σκοπό την ικανοποίηση κοινωνικών προκλήσεων και βελτίωσης των προτύπων και της ποιότητας ζωής όταν πρόκειται για περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, βάζει τους κοινωνικούς επιχειρηματίες στην καρδιά της κοινωνίας (Zahra et al., 2008). Σε αντίθεση με διάφορους ορισμούς των κοινωνικών επιχειρηματιών και σε αντιστοιχία με αυτούς των καθαρών επιχειρηματιών, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι τελευταίοι επικεντρώνονται στην δημιουργία επιχειρηματικού πλούτου, ενώ ο κοινωνικός επιχειρηματίας λειτουργεί με τρόπο που να ικανοποιεί όλα τα κριτήρια που θέτει η πρωταρχική κοινωνική αποστολή που θέλει να εκπληρώσει, αναπτύσσοντας έτσι μια σειρά πηγών και στρατηγικών που παράγουν έσοδα με σκοπό να απορροφήσουν την κοινωνική αξία (Samer Abu-Saifan, 2012).

Ο Samer Abu-Saifan ήταν ο πρώτος ακαδημαϊκός που προσπάθησε να διατυπώσει ένα συγκεκριμένο ορισμό των κοινωνικών επιχειρηματιών με σκοπό να θέσει τα όρια και να εναντιωθεί στη ‘συνεχόμενη αντιληπτή ασάφεια’ η οποία χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο πεδίο, σε μια προσπάθεια να αποδοθεί ένα είδος ακαδημαϊκής ‘νομιμότητας’ στην έννοια του ‘κοινωνικού επιχειρηματία’. Όπως το θέτει, ο κοινωνικός επιχειρηματίας είναι ένα άτομο με γνώμονα την αποστολή το οποίο χρησιμοποιεί μια σειρά από επιχειρηματικές συμπεριφορές για να προσφέρει κοινωνική αξία στους λιγότερο προνομιούχους, παρόλο που η οικονομική οντότητα αυτή είναι οικονομικά ανεξάρτητη, αυτοτελής ή βιώσιμη, ενώ στη συνέχεια προχωρεί στη διαμόρφωση τεσσάρων βασικών σημείων – πυλώνων που διακρίνουν τους κοινωνικούς επιχειρηματίες από άλλους τύπους επιχειρηματιών.

Πρώτα από όλα οι κοινωνικοί επιχειρηματίες καθοδηγούνται από την αποστολή, λειτουργώντας έτσι στο πλαίσιο της δημιουργίας και της προώθησης της κοινωνικής αξίας στις λιγότερο προνομιούχες κοινωνικές ομάδες. Δεύτερον, έχουν την ικανότητα να δρουν επιχειρηματικά μέσα σε ένα σύνολο προκαθορισμένων χαρακτηριστικών που τους διακρίνουν από άλλες μορφές επιχειρηματιών (Table 2).

Επιπλέον, οι κοινωνικοί επιχειρηματίες λειτουργούν μέσω επιχειρηματικών οργανώσεων που λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο που ενισχύει την καινοτομία και την ανάπτυξη νέων ιδεών. Τελευταία σημειώνεται πως η κοινωνική λειτουργία υφίσταται εντός οικονομικά ανεξάρτητων οργανώσεων, μέσω των οποίων σχεδιάζονται και εφαρμόζονται στρατηγικές κερδοσκοπικού εισοδήματος, προσπαθώντας να αποδώσουν την προκαθορισμένη κοινωνική αξία στις κοινωνικές ομάδες που δεν καλύπτονται, παραμένοντας όμως οικονομικά βιώσιμες και αυτοδύναμες. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται, όπως περιγράφει ο Samer Abu-Saifan, από το συνδυασμό δραστηριοτήτων που είναι ακόμη και κοινωνικά ή κερδοφόρα και που επιτρέπουν στον οργανισμό να περιορίσει την εξάρτησή του σε κεφάλαια που προέρχονται από δωρεές ή κρατικά κεφάλαια (Bacq et al., 2011).

Ο επόμενος πίνακας που αναφέρει ο Samer Abu-Saifan, quotes,υποδηλώνει τα εγγενή χαρακτηριστικά τόσο του κερδοσκοπικού όσο και του κοινωνικού επιχειρηματία ενώ διακρίνει τα χαρακτηριστικά εκείνα που είναι πιο συνηθισμένα για κάθε τύπο επιχειρηματία ξεχωριστά.

Παρ’ όλα αυτά, λόγω της ανεπάρκειας να αποδοθεί ένας ξεκάθαρος ορισμός, έχει παρατηρηθεί ότι σε άλλες δράσεις, όπως οι δωρεές, ο κοινωνικός ακτιβισμός, οι φιλανθρωπίες, οι οικολόγοι κτλ συχνά -και κακώς- δίνετε ο τίτλος των ‘κοινωνικών επιχειρηματιών’, δημιουργώντας έτσι την ανάγκη της θεσμοθέτησης διακριτών ορίων εντός των οποίων θα δραστηριοποιείται ένας κοινωνικός επιχειρηματίας και εκ των οποίων θα μπορεί να γίνετε διακριτή η θέση του από κάθε άλλη μορφή επιχειρηματία και κοινωνικά προσανατολισμένων επαγγελματιών. Ο Samer Abu-Saifan υποστηρίζει ’σύμφωνα με το Skoll Centre for Social Entrepreneurship, ο ορισμός της κοινωνικής επιχειρηματικότητας δεν πρέπει να επεκτείνετε στους φιλάνθρωπους, ακτιβιστές, εταιρίες με δωρεές ή οργανισμούς οι οποίοι είναι απλά κοινωνικά υπεύθυνοι (tinyurl.com/yd8ggyq). Ενώ όλοι αυτοί οι συντελεστές χρειάζονται και είναι πολύτιμοι, υπογραμμίζοντας έτσι την ανάγκη για τοποθέτηση των κοινωνικών επιχειρηματιών στο ‘φάσμα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας’ σε συνδυασμό με δυο βασικές επιχειρηματικές στρατηγικές:

1. Μη κερδοσκοπικές στρατηγικές αποδοχών: μια κοινωνική επιχείρηση που πραγματοποιεί μια υβριδική επιχειρηματική και εμπορική επιχειρηματική δραστηριότητα για την επίτευξη αυτάρκειας. Σε αυτή τη περίπτωση, ένας κοινωνικός επιχειρηματίας χειρίζεται έναν οργανισμό που είναι ταυτόχρονα και κοινωνικός και εμπορικός; Τα έσοδα και τα κέρδη που παράγονται χρησιμοποιούνται μόνο για την περεταίρω βελτίωση της παροχής κοινωνικών αξιών.

2. Κερδοσκοπικές στρατηγικές με αποστολές: μια κοινωνική επιχείρηση που ασκεί ταυτόχρονα κοινωνική και εμπορική επιχειρηματική δραστηριότητα με σκοπό την επίτευξη της βιωσιμότητάς της. Σε αυτή την περίπτωση, ο κοινωνικός επιχειρηματία χειρίζεται έναν οργανισμό που είναι ταυτόχρονα και κοινωνικός και εμπορικός. Ο οργανισμός είναι οικονομικά ανεξάρτητος και οι ιδρυτές και οι επενδυτές του μπορούν να επωφεληθούν από το προσωπικό νομισματικό (Samer Abu-Saifan, 2012).

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΤΙ ΕΙΝΑΙ;

Η Κοινωνική Επιχειρηματικότητα είναι μια μοντέρνα ιδέα στη σημερινή κοινωνία, καθιστώντας την όλο και πιο δημοφιλή. Αυτός είναι ο λόγος οπού αυτή η ιδέα προσελκύει όλο και περισσότερη προσοχή παγκοσμίως, συγκεκριμένα στον ακαδημαϊκό τομέα όσο και στον οικονομικό. Μπορούμε να πούμε ότι η κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι μια μοντέρνα έκφραση, ένα είδος ‘νέας μόδας’. Ωστόσο το ίδιο δεν ισχύει για το φαινόμενο το ίδιο, από τη στιγμή που ανέκαθεν υπήρχαν κοινωνικοί επιχειρηματίες αν και οι τελευταίοι δεν διακρίνονται ως τέτοιοι.

Ένα καλό παράδειγμα της τελευταίας δήλωσης είναι ο τεράστιος αριθμός των φορέων αλληλεγγύης που όλοι γνωρίζουμε εδώ και καιρό. Αυτοί οι φορείς είχαν δημιουργηθεί μέσω πρωτοβουλιών αυτού του είδους, αλλά πότε δεν ήταν συσχετισμένα με το ζήτημα της κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Αυτή η έκφραση απέκτησε μια νέα έμφαση, και ως εκ τούτου θεωρείται ως δυναμική και επαναστατική κίνηση ανταποκρινόμενη στα πολλά προβλήματα που οι μοντέρνες κοινωνίες αντιμετωπίζουν. Μεταμορφώνεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε την κοινωνία γενικότερα. Επικαλύπτεται με την έννοια της κοινωνικής ευθύνης, η οποία είναι ήδη γνωστή στις εταιρικές επιχειρήσεις. Οι τελευταίοι αναλαμβάνουν προοδευτικά το ηθικό καθήκον να συμβάλλουν στην αειφόρο ανάπτυξη της κοινωνίας στην οποία ανήκουν.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΞΙΑ

Η κοινωνική επιχειρηματικότητα υπερέχει με μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και ως εκ τούτου επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στο ρόλο του επιχειρηματία ως κοινωνικό παράγοντα, καθώς και για τις μεθοδολογίες που ακολούθησαν οι προηγούμενοι, με σκοπό να επιτύχουν τον βασικό τους στόχο: τη δημιουργία κοινωνικής αξίας! Είναι αδιάψευστο ότι αυτές οι πρακτικές οδηγούν σε μια πιο διεγερτική ιδέα, η οποία αποκαλύπτει μια ευρύτερη περιοχή και συμβάλλει αποφασιστικά στην υπερνίκηση αρκετών προ υπάρχοντών ορίων.

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ;

Κατά κύριο λόγο, η κοινωνική επιχειρηματικότητα έχει να κάνει με την καινοτομία και το αντίκτυπο της, αλλά όχι με το κέρδος. Αυτό δε σημαίνει πως και οι δυο πλευρές δεν μπορούν να συνυπάρξουν, από τη στιγμή που κοινωνικά σχεδιασμένα έργα που παράγουν έσοδα μπορούν επίσης να συμπεριληφθούν σε αυτό το είδος κοινωνικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, διάφορα εγγενή χαρακτηριστικά ενός ‘εμπορικού επιχειρηματία’ (επιχειρηματική πρωτοβουλία, καινοτομία, διαχειριστικές ικανότητες, συσσώρευση κεφαλαίων και άλλων πόρων, αίσθηση της ευκαιρίας, κτλ.) είναι εξίσου απαραίτητα για έναν επιτυχημένο κοινωνικό επιχειρηματία. Η διαφορά είναι ότι ο τελευταίος αναπτύσσει την δουλειά της/του στο πλαίσιο μιας κοινωνικής αποστολής που σκοπεύει να πραγματοποιήσει, εκτός από την αντιμετώπιση άλλων κοινωνικών προκλήσεων που δεν μπορούν να παραμεληθούν. Το αντίκτυπο της κατάστασης της αποστολής της/του επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι ευκαιρίες αναγνωρίζονται και αξιοποιούνται, δεδομένου ότι το κέρδος που παράγεται από αυτές τις ενέργειες είναι απλά ένα μέσο για τον τερματισμό.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

  1. Bacq S., Hartog C., Hoogendoorn B. & Lepoutre J. (2011). Social and commercial entrepreneurship: exploring individual and organizational characteristics. Scales Research Reports H201110, EIM Business and Policy Research, The Netherlands, Google Scholar
  2. Barendsen, Lynn and Howard Gardner. (2004),Is the Social Entrepreneur a New Type of Leader?, Leader to Leader, V. 34, p. 43-50.
  3. Bikse V., Rivza V., Riemere I., (2015) The Social Entrepreneur as a promoter of Social Advancement, Procedia- Social and Behavioural Sciences, Volume 185, 13 May 2015, p. 469-478 http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1877042815021989
  4. Dees Gregory J.,(1998) Social Enterprise: Enterprising Non-Profits, Harvard Business Review, https://hbr.org/1998/01/enterprising-nonprofits
    -Samer Abu Saifan (2012) Social Entrepreneurship: Definitions and Boundaries, Technology Innovation Management Review, February 2012
  5. Zahra et all, (2008), Globalization of Social Entrepreneurship Opportunities, Strategic Entrepreneurship Journal, 2(2): 117:131